INTRODUCTIE
In mei zijn we gestart met en blog door Annemieke Romein en Andreas Weber. Over het gebruik van AI voor Overijsselsch Regt.
Ze werken bij de Universiteit Twente aan het Haicu-project. Daarin wordt gewerkt om de Resoluties van de Staten van Overijssel (1579-1795) integraal toegankelijk te maken middels digitale technieken.
Andreas en Annemiek hebben beloofd via een blog ons op de hoogte te houden van de achtergronden, werkwijze en resultaten.
Reactie, commentaar of suggesties worden met belangstelling bekeken, mail naar info@vorg.nl
—————————————————————————————-
AI en Overijsselsch Regt (2) , aflevering 9 juni 2026
Veele excessen en onordentlijckheden
Het probleem is dat het rijke bronnenmateriaal van de Statenresoluties (het zijn 100.000 pagina’s handschrift!) tot nu toe nauwelijks systematisch doorzocht kan worden anders dan door ‘integraal doorlezen’.
Alleen zo ontdek je de fascinerende details:
de Staten die in 1671 bepalen dat op bruiloften voortaan niet meer dan twee tonnen bier gedronken mogen worden, en op begrafenissen slechts één ton, “bevindende, dat bij de Ingesetenen ten platten Lande veele excessen ende onordentlijckheeden” worden gepleegd waardoor families “haer selve ten eenemael koomen te ruineeren”.
Of de vier vrouwen uit “Vriesen Venne” (Vriezenveen), die in 1620 van toverij worden beschuldigd , een waterproef moeten ondergaan, en meer dan duizend gulden aan boetes betalen — terwijl zij volhouden dat de “onseeckere bloote waterprove” niets bewijst.
Basale vragen
Zo weten we nauwelijks wanneer de Staten precies vergaderden, waar zij dat deden — en waarom in die volgorde.
Het is wel bekend dat de Staten hun aanwezigheid tussen de steden Deventer, Zwolle en Kampen verdeelden, maar was de volgorde een vaststaand gegeven en wanneer werd er gewisseld?
Aangezien we – op basis van de metadata van de archiefstukken – weten dat er hiaten in het archiefmateriaal zitten, kan de kennis van het reisgedrag mogelijk aanwijzingen geven in welke archiefreeksen nog nader gezocht kan worden voor aanvullende vergaderstukken.
HAICu
Dit is – onder anderen – waar het HAICu-project in beeld komt. Een samenwerking tussen verschillende universiteiten en culturele instellingen, gericht op de vraag of AI kan helpen om ons cultureel erfgoed zichtbaar te maken. HAICu staat voor “digital Humanities Artificial Intelligence Cultural heritage”
Maar daarover meer in de volgende aflevering!
——————————————————————————————
AI en Overijsselsch Regt (1), aflevering 7 mei 2026
Nul op het rekest?
Stel u voor: het is 1667, en u bent Thonnis Geerts [Inv. 18], een inwoner van (het Kerspel) ‘t Slot. In 1666 is uw huis midden in de nacht afgebrand, samen met twee koeien en acht varkens. Nog datzelfde jaar branden uw schaapskooien en beide bergen met het zaad af. En dan, met Vastelavond 1667, brandt uw net herbouwde nieuwe huis — met alles wat u had aangekocht en wat goede lieden u hadden gegeven — opnieuw tot de grond toe af. U zit met enorme schulden: 36 gulden verponding, 58 gulden aan de schout, 12 gulden aan de gerichtsschrijver, 66 gulden hoofdgeld ende ’t gemael 7 gulden. Wat doet u? U dient een verzoekschrift in bij de Staten van Overijssel — het hoogste gewestelijke bestuursorgaan — met het verzoek om kwijtschelding. De Staten kennen u 45 pond toe. Maar hoe groot was de kans dat zo’n verzoek daadwerkelijk werd gehonoreerd? Of was de kans groter dat u nul op rekest zou krijgen? En wat vertellen die verzoekschriften ons eigenlijk over het dagelijks leven in het vroegmoderne Overijssel?
Die vragen zijn minder eenvoudig te beantwoorden dan ze op het eerste gezicht lijken. De besluiten van de Staten van Overijssel — hun zogenaamde resoluties — beslaan maar liefst 118 delen, bewaard bij de Collectie Overijssel te Zwolle. Ze beslaan de periode van 1578 tot 1795. Het is een enorm bronnencorpus dat niet alleen de formele besluiten van de Staten bevat, maar ook de samenvattingen van ingezonden verzoekschriften van inwoners van de provincie.
In die verzoekschriften komt het gewone leven verrassend dichtbij: de blinde en bejaarde Floris Lamberts uit Wijhe [Inv. 9, 101r] die vraagt om “eenigh behulp in sijn armoede” en zes carolusgulden per jaar krijgt toegekend; Bartholt Brinck [Inv. 18], wiens huis door “Bisschops volckeren” (het leger van de bisschop van Münster) is afgebrand en wiens zoon is doodgeslagen, die verzoekt om kwijtschelding van twee jaar pacht; de tachtigjarige weduwe Albertien Jorriens [Inv. 18,] die door “lijves swackheit” al haar middelen heeft opgemaakt en om een jaarlijks subsidie vraagt, maar slechts twintig goudgulden eenmalig krijgt. Bij een eerste inventarisatie van het enorme broncorpus blijkt ‘belastingen’ een van de meest voorkomende onderwerpen, maar de achterliggende redenen zijn zo divers als het leven zelf.
—————————————————————————————-
De bloggers
Wie is Andreas Weber?
In het voorjaar van 2021 meldde zich Andreas Weber, om in aanmerking te komen voor het lidmaatschap.
Zonder dat hij veel informatie prijsgaf, kon uit zijn emailadres gedestilleerd worden dat hij werkte op de Universiteit Twente. Even doorklikken: als Associate professor doet hij onderzoek en onderwijs in de relatie tussen Wetenschap, Technologie en Maatschappij vanuit een lange termijn historisch en wereldwijd perspectief. Hij is bestuurslid en projectleider van het Haicu project.
Vooral dat historisch perspectief leidde tot toekenning van het lidmaatschap.
Wie is Annemieke Romein?
Begin november 2025 vroeg Annemieke Romein het lidmaatschap aan.
Ze werkt bij de Universiteit Twente aan het Haicu-project. Daarin wordt gewerkt om de Resoluties van de Staten van Overijssel (1579-1795) integraal toegankelijk te maken middels digitale technieken.
Dit gebied van Overijsselsch Regt was zonder meer reden om lidmaatschap te accepteren.
Maar twee keer Haicu, Universiteit Twente én geschiedenis maakten onze nieuwsgierigheid groot.
Op 18 december 2025 een kennismaking met de wetenschappers op een voor publiek toegankelijke bijeenkomst over HAICU.
De nerds zijn al binnen in ons vakgebied! Wat belooft dat allemaal?
Wie een paar jaar geleden durfde te beweren dat Overijselsch Regt en AI iets met elkaar te maken zouden krijgen, zou verbaasd zijn aangekeken.
Zo niet Jos Mooijweer, die de verbinding tussen dit project en het Statenarchief bij Collectie Overijssel heeft gelegd en zo een lang gekoesterde droom realiseerde.
Er komt veel en voor ons minder toegankelijk jargon bij kijken. Reden om Andreas en Annemiek en hun kennisgebied beter te leren kennen. Een belangrijk aspect van het project is de betrokkenheid met de liefhebbers en vakmensen te vergroten.
Andreas en Annemiek hebben beloofd via een blog ons op de hoogte te houden van de achtergronden, werkwijze en resultaten.